Kiến thức trọng tâm:

• Metis Andromeda được phát triển từ codebase của Optimism, một Hybrid Optimistic Rollup
• Tương tự các Alt-L1 khác, Metis Andromeda đang có mức động hoạt động on-chain rất thấp và hệ sinh thái kém phát triển.
• Bằng cách sử dụng off-chain DA, Metis đánh đổi giữa bảo mật mạng lưới lấy phí giao dịch rẻ.
• Bài toán về sự phức tạp trong mạng lưới của Metis đang ở mức cao do chú trọng tăng cường các trường hợp sử dụng xung quanh Metis mà quên đi những giá trị cốt lõi tạo nên giá trị cho dự án trong long-term.

Metis Andromeda là gì?

Metis là giao thức mở rộng quy mô cho Ethereum được xây dựng và hỗ trợ bởi Metis Labs Foundation. Metis tận dụng công nghệ Optimistic Rollup (ORU) để giảm tải việc thực thi smart contract từ Ethereum lên Metis blockchain.

Điều này cho phép Metis cung cấp môi trường có khả năng mở rộng và tiết kiệm chi phí hơn Ethereum để các nhà phát triển có thể thoải mái xây dựng các ứng dụng.

Kiến trúc của Metis có Virtual Machine tương thích với EVM. Với thiết kế này, nó cho phép các nhà phát triển, người dùng triển khai và tương tác với các ứng dụng trong một môi trường giống với Ethereum. Khả năng tương thích này giúp các nhà phát triển thuận tiện trong việc duy chuyển các codebase của các dự án từ Ethereum lên Metis dễ dàng.

Metis bắt đầu hoạt động mainnet từ Quý 4/2021, cho đến nay, nhóm cốt lõi ở MetisLab Foundation sẽ quản lý và chịu trách nhiệm về hướng phát triển sản phẩm và kỹ thuật cho Metis Andromeda. Quyền quản trị sẽ được chuyển giao cho cộng đồng khi cơ sở hạ tầng cơ sở của Meits đã hoàn thiện.

Metis Andromeda: Hybrid Optimistic Rollup (Optimistic Chain)

Metis được phát triển từ code base của Optimism, một trong hai giải pháp Optimistic Rollup nổi bật trên thị trường. Tương tự với các giải pháp Optimistic Rollup (ORU) nói chung, Metis di chuyển việc tính toán, lưu trữ trạng thái (Execution) từ Ethereum lên Metis chain.

Tuy nhiên, vào ngày 12 tháng 4 năm 2022, kiến trúc Metis đã được nâng cấp và có một số thay đổi đáng kể. Dữ liệu giao dịch (tx data) không còn được lưu giữ trên Ethereum, thay vào đó, nó được lưu giữ trong hệ thống lưu trữ dữ liệu phân tán của MemoLabs. Trong kiến trúc mới, thay vì đăng cả dữ liệu giao dịch và tx batch hash, Sequencer chỉ đăng tx batch hash lên Ethereum.

Sự khác biệt trọng tâm giữa Metis và các Optimistic Rollup platform nằm ở việc sử dụng settlement layer & data availability layer khác nhau:

• Optimistic Rollup platform như Arbitrum & Optimism sử dụng Ethereum làm settlement layer & data availability layer.
• Metis chỉ sử dụng Ethereum làm settlement layer, protocol chỉ settle state root lên Ethereum. Dữ liệu giao dịch được Metis lưu trữ bên ngoài Ethereum (off-chain DA), một tập hợp các bên đáng tin cậy để cung cấp tính khả dụng của dữ liệu (Data Availability Committee – DAC) cho các giao dịch của Metis.

Chưa có tên gọi cụ thể cho trường hợp của Metis Andromeda, các bạn có thể gọi Metis là Hybrid Optimistic Rollup hoặc Optimistic Chain.

Tổng quan tình hình hoạt động của Metis Andromeda

Đến giữa tháng 7, hoạt động trên mạng lưới của Metis đã sụt giảm rất nhiều do những tác động của kinh tế vĩ mô và sự sụp đổ của nhiều tổ chức native trong thị trường crypto. Total TVL của Metis network rơi vào tầm 90 triệu USD, giảm hơn 88% khi so với đỉnh, giá Metis token cũng đã giảm hơn 93% khi so với giá cao nhất vào đầu năm 2022.

Sự phát triển và suy thoái của Netswap phần nào đại diện cho sự phát triển chung của cả hệ sinh thái Metis, không có nhiều đổi mới và không thật sự nổi bật để thu hút các dự án chất lượng xây dựng trên mình.

Hiện tại, mức độ hoạt động trên Metis đang rất thấp, người dùng có thể kiểm tra giao dịch trên Metis network tại đây. Với mức hoạt động như thế, doanh thu mà protocol kiếm được từ phí giao dịch gần như bằng không.

Mối liên hệ giữa Off-Chain DA & phí giao dịch trên Metis Andromeda

Phí giao dịch mà người dùng phải trả trên các Optimistic Rollup platform bao gồm ba khoản phí:

• L2 execution fees: Phí người dùng thanh toán cho các việc tính toán và lưu trữ.
• Settlement fees: Phí settle state root lên Ethereum.
• Data fees: Phí lưu trữ tx data trên Ethereum dưới hình thức calldata.

L2 execution fees phụ thuộc vào tùy chỉnh dự án. Nhìn chung khoản phí này tương đối rẻ hơn khi so sánh với L1. Settle state root fee sẽ tương đối ổn định theo từng tx batch, phí giao dịch settle một batch gồm 100 hay 500 giao dịch sẽ không khác nhiều. Nếu trong một batch chứa càng nhiều tx thì chi phí trung bình chia cho mỗi tx sẽ nhỏ hơn.

Data fee là chi phí gia tăng theo quy mô, càng nhiều tx thì dung lượng cần lưu trữ càng lớn, với chi phí 16 gas mỗi byte thì khi việc sử dụng tăng lên thì chi phí cho việc calldata lên Ethereum sẽ tăng lên đáng kể.

Với việc Metis sử dụng hệ thống lưu trữ dữ liệu phân tán của MemoLabs, data fee không còn là vấn đề với Metis. Đây là một trong những lý do chính giúp phí giao dịch trên Metis rẻ hơn khá nhiều khi so sánh với các optimistic Rollup platform khác như Optimism, Arbitrum & Boba network.

Có thể nói, ngoài xu hướng downtrend, một trong những chủ đề được nhắc nhiều nhất giữa đầu năm 2022, chính là stablecoin.

Theo CoinGecko, có đến hơn 70 dự án stablecoin trên thị trường. Vốn hóa thì có hạn, nên các bên phải có chiến lược để giành lấy “miếng bánh” thị phần. Bài viết dưới đây giúp bạn hệ thống lại những nước đi của stablecoin và kết quả. Từ đó rút nhìn ra được chiến lược đầu tư.

Có nhiều cách phân loại stablecoin. Nhưng trong bài viết tạm chia thành Centralized Stablecoin (những stablecoin phổ biến, do công ty phát hành như USDC, USDT), và Decentralized Stablecoin.

Kiến thức trọng tâm:

• Cuối thời kì hoàng kim của UST, rất nhiều cái tên stablecoin mọc lên tranh giành thị phần.
• Không chỉ những dự án chuyên về stablecoin, hệ sinh thái và nền tảng Lending cũng tham gia cuộc chơi.
• Chưa có bằng chứng cho thấy stablecoin của bên nào ổn định về giá.
• DAI giữ giá ổn định hơn các đối thủ một phần đến từ Peg Stability Module (PSM), cũng như thanh khoản lớn trên Uniswap V3.

Centralized Stablecoin

Centralized Stablecoin là các stablecoin được kiểm soát bởi một tổ chức, với cơ chế là có tài sản backed ở phía sau để mint ra chúng. Ví dụ phổ biến cho stablecoin này là USDT và USDC.

USDT và USDC là hai stablecoin cực kì phổ thông, tổng cộng chiếm hơn 60% vốn hóa stablecoin. Ví dụ điển hình cho việc được nhiều người sử dụng, đó là các một trong những đồng Crypto đầu tiên mọi người mua thường là USDT.

Lý do cho sự thống trị này là ngoài việc ra đời đã lâu nên được nhiều người biết đến, thì các stablecoin tập trung cũng có tổ chức lớn đứng sau (USDT là Tether, USDC là Circle). Nên chiến lược của nhóm này không có quá nhiều điều để nói ngoài việc xây dựng lòng tin từ công ty phía sau. Công ty càng vững chắc, lớn mạnh, thì các stablecoin càng được tin dùng.

Do đó, nội dung bài viết tập trung vào chiến lược của những dự án stablecoin phi tập trung (decentralized stablecoin), hoặc không có công ty lớn đứng sau.

Decentralized Stablecoin

Decentralized Stablecoin bao gồm các dạng như algorithmic stablecoin, stablecoin được backed bởi tài sản crypto,… Vào khoảng tháng 3/2022 trở về trước, dưới đây là một số chiến lược nổi bật của các stablecoin:

Tạo lập liên minh

Lấy ví dụ với FRAX của Frax Finance. FRAX là stablecoin kết hợp giữa mô hình UST và USDC, trong thời kỳ stablecoin bùng nổ vừa qua, vốn hóa của FRAX đã gần chạm 3 tỉ USD.

Về cơ bản, mô hình hoạt động của FRAX cũng không có quá nhiều khác biệt, sự tăng trưởng mạnh của FRAX đến từ chiến lược phát triển.

Đầu tiên là chiến lược multi-chain, Frax liên tục phát hành trên các blockchain khác như Avalanche, Fantom, BSC, Harmony, Solana… Khi thị trường L1 bùng nổ, nhu cầu stablecoin cao, FRAX được hưởng lợi từ hướng đi multi-chain này, đặc biệt nhất là trên Avalanche và Fantom.

Thứ hai là việc tích hợp và hợp tác với các dự án, đây là hướng đi tạo nhu cầu sử dụng cho stablecoin, một số đối tác lớn của Frax có thể kể đến như TempleDAO, Ondo Finance,…

Nhưng dù có chiến lược tốt, Frax vẫn bị ảnh hưởng bởi downtrend khi BTC giảm dần từ đỉnh tạo ra vào tháng 11/2021. Cụ thể, vốn hóa Frax vào tháng 6/2022 chỉ còn 1.5 tỉ USD, tức chia đôi từ 3 tỉ USD vào tháng 3/2022.

Ngoài FRAX, số lượng dự án đi theo cách này còn nhiều cái tên khác như FEI với thương vụ mua Rari Capital; CASH với sự hợp tác cùng Sencha, Saber, Saros, Quarry, Tribeca… để hứa hẹn là stablecoin tiềm năng trên Solana; hoặc MIM của Abracadabra.

Các hệ sinh thái tham gia cuộc chơi stablecoin

UST là trường hợp đầu tiên là stablecoin thuật toán nhưng vào top 5 dự án stablecoin có vốn hóa lớn nhất. Đó là vào tháng 12/2021, UST chính thức soán ngôi DAI với gần 9 tỉ USD vốn hóa.

Sau khi Co-founder Jack Dorsey lên tiếng về việc đưa Twitter trở thành nền tảng phi tập trung, chúng ta đã có thể thấy rõ các nền tảng sẽ có xu hướng chuyển từ centralized (tập trung) thành decentralized (phi tập trung) để đảm bảo sự tự do cho người dùng.

Phi tập trung từ trước đến nay luôn là yếu tố được đặt lên hàng đầu trong thị trường crypto. Yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong các chức năng của blockchain, sau đó đi vào các ứng dụng cụ thể như tài chính phi tập trung (DeFi), gaming/NFT (GameFi).

Một trong những lĩnh vực mới mang đậm yếu tố phi tập trung ngày càng được nhiều chú ý tới là writing. Cùng tìm hiểu về mô hình hoạt động của Mirror và tìm hiểu xem tại sao nền tảng này ngày càng được sử dụng nhiều.

Kiến thức trọng tâm:

• Mirror.xyz là nền tảng Write-to-Earn hàng đầu trên thị trường hiện nay, tận dụng công nghệ blockchain, NFT để vận hành.
• Mirror.xyz hoạt động hoàn toàn phi tập trung, thao tác đăng bài đơn giản, nhiều công cụ gọi vốn, dễ dàng tương tác với cộng đồng, vì vậy nhận được sự đón nhận của người dùng Web3.
• Mirror.xyz đem lại nhiều giá trị cho cả người sáng tạo nội dung và người đọc.

Mirror.xyz được thành lập vào cuối năm 2020 bởi Denis Nazarov, cựu partner của a16z. Khi ra mắt, Mirror.xyz được phát triển với mục tiêu trở thành nền tảng phi tập trung đầu tiên thực hiện việc kết nối người sáng tạo nội dung với độc giả theo cách trực tiếp và sáng tạo.

Đến nay, Mirror.xyz đã phát triển thành một trong những writing platform nổi bật nhất, với nhiều tính năng đặc biệt và đặc điểm thú vị:

• Hoạt động trên một blockchain độc lập, phi tập trung: Ethereum.
• Người dùng toàn quyền kiểm soát data, các bài viết, nội dung do họ viết và đăng tải (user-owned).
• Writer có nhiều cách thức để kiếm tiền từ các bài viết, điều này làm cho họ có động lực để làm ra những bài viết chất lượng.
• Các tác giả cũng có thể hợp tác với nhau và chia sẻ lợi nhuận để tăng chất lượng sản phẩm.
• Dễ dàng tạo ra một cộng đồng xung quanh writer với NFT và token.
• …

Mirror.xyz có nhiều tính năng sáng tạo để khuyến khích người dùng bộc lộ, chia sẻ và kiếm tiền từ những suy nghĩ của bản thân, nhờ đó đưa nền tảng này lên vị trí số 1 trong các publishing platform, góp phần hình thành nên motif Write-to-Earn. Chi tiết về các tính năng và cách thức kiếm lợi nhuận với Mirror.xyz sẽ được trình bày chi tiết ở phần sau.

Tuy được hình thành từ cuối năm 2020, dự án cũng đã mất khá nhiều thời gian để phát triển các sản phẩm và tính năng. Cho tới những tháng gần đây, Mirror.xyz đã cho thấy sự tăng trưởng rõ rệt hơn.

Không chỉ nổi tiếng là nền tảng để viết lách và chia sẻ, Mirror.xyz cũng dần phát triển mình theo hướng cung cấp công cụ gọi vốn cho những ý tưởng thú vị của cộng đồng. Tới nay đã có tổng cộng 10,993 ETH được gọi vốn trên nền tảng này với 17,446 tài khoản khác nhau tham gia donate.

Không chỉ giúp các dự án hay writer gọi vốn, Mirror.xyz cũng là dự án đã gọi vốn khá nhiều lần. Ở 2 vòng Pre-Seed và Seed, dự án không công bố số tiền đầu tư cụ thể từ Musha Ventures và SV Angels. Tháng 6 năm 2021, Union Square Ventures công bố đầu tư vào Mirror ở mức định giá 100 triệu USD, số tiền không được tiết lộ cụ thể nhưng được cho là ít nhất 10 triệu USD. Vòng đầu tư này còn có sự tham gia của a16z.

Mô hình hoạt động của Mirror.xyz

Mirror.xyz có token riêng là WRITE, tuy nhiên token này chỉ đóng vai trò phụ trợ để thực hiện các hoạt động của Mirror DAO ở thời điểm hiện tại và thu hút người mới ở thời điểm trước đó. WRITE không hề có pool thanh khoản trên Uniswap, cũng như không thể xác định giá trị của token này.

Có thể thấy nền kinh tế của Mirror.xyz không xoay quanh WRITE token mà xoay quanh các economic tool của dự án. Mirror.xyz đóng vai trò là nền tảng có chức năng kết nối độc giả và creator, đồng thời cung cấp cho creator công cụ để t từ cáạo ra lợi nhuận từ sản phẩm của họ và vận hành, tương tác với cộng đồng.

Có thể chia mô hình hoạt động của Mirror.xyz thành 2 giai đoạn, giai đoạn đầu và giai đoạn hiện tại.

Ở giai đoạn đầu Mirror.xyz chủ yếu xoay quanh các hoạt động của WRITE Race:

(1) Thời điểm đầu các công cụ, quyền publish bài ở Mirror.xyz không mở cho tất cả user, muốn sử dụng các công cụ đó người dùng phải trở thành một phần của nền tảng.

(2) Để tạo điều kiện cho người dùng tham gia, Mirror.xyz tổ chức cuộc thi WRITE Race để chọn lọc nội dung và người sáng tạo.

(3) Để khuyến khích người dùng tham gia đăng tải nội dung, Mirror.xyz trao thưởng cho người chiến thắng qua WRITE token và cung cấp các công cụ hỗ trợ publish bài viết:

• Writer chiến thắng được coi là một phần Mirror.xyz, toàn quyền sử dụng các loại tool trong bài viết: publishing, split, crowdfund…
• Writer được thưởng WRITE token, được sử dụng để redeem qua subdomain riêng biệt của người đó.
• WRITE token cũng được sử dụng để vote cho những bài viết dự thi trong tương lai, tham gia vote proposal từ Mirror.xyz.

(4) Sau khoảng 6 tháng hoạt động với mô hình trên, Mirror.xyz đã gây được tiếng vang và sự chú ý trong cộng đồng, trở thành publishing platform dành cho người dùng Web3 native.

→ Writer cũng chính là người đồng sở hữu nền tảng Mirror. Đây là mối quan hệ win-win, writer giữ trách nhiệm thu hút người đọc, đảm bảo chất lượng nội dung, Mirror.xyz đóng vai trò cung cấp công cụ giúp writer gọi vốn, xây dựng cộng đồng, kiếm tiền từ các nội dung của writer.

Thời điểm này, Mirror nhận thấy thị trường nền tảng publish content Web3 còn rất mới và chưa có bên nào chiếm thị phần, số lượng dự án/DAO tăng mạnh dẫn đến nhu cầu sử dụng một nền tảng để kết nối với người đọc cũng tăng mạnh. Vì vậy, Mirror bắt đầu “mở cửa” toàn bộ sản phẩm, trở thành một nền tảng hoạt động phi tập trung.

Giai đoạn hiện tại

Sau khi đã có lượng base writer đầy đủ và chất lượng content ổn định, Mirror.xyz hướng tới mở rộng đối tượng phục vụ thành tất cả những người dùng Web3 có mong muốn chia sẻ kiến thức. Khi không còn phần thưởng từ WRITE Race, đâu sẽ là động lực để người dùng tham gia đóng góp content trên Mirror.xyz?

Câu trả lời là các công cụ economic tools, Mirror.xyz phát triển và cung cấp cho người sáng tạo nội dung nhiều công cụ mới giúp họ kiếm tiền từ các bài viết. Không chỉ mở các chức năng publishing, người dùng hiện đã có thể dễ dàng tiếp cận tất cả economics blocks và nhúng vào bài viết của mình.

Những vòng gọi vốn được công bố trong tuần này đã có tổng giá trị lên đến hơn $1.5 B, gấp đôi so với tuần 28. Đây là một tuần sáng nhất trên thị trường fundraising của năm 2022. Lightspeed Ventures, Multicoin Capital, Saber Labs, cả 3 nhân vật trên đều đã công bố gói Quỹ khủng, trị giá lớn nhất là $500 M đến từ Lightspeed Ventures.

Bên cạnh những vòng gọi vốn nửa tỷ đô, các dự án gaming như ScoreFam, Monkey League đều thu về một số tiền lớn ở những vòng đầu tư rất sớm. Đặc biệt, tựa game đá bóng Monkey League đã thu hút thành công sự chú ý của gã khổng lồ Square Enix.

Những kiến thức trọng tâm chính có thể được rút ra thị trường gọi vốn của tuần này:

• 1.5 tỷ USD được công bố gọi vốn trong tuần vừa qua, con số này cao hơn nhiều lần so với con số của những tuần trước.
• Các VC lớn vẫn đang huy động tiền để tiếp tục đầu tư dù thị trường ngập sắc đỏ.
• Cả hai quỹ đầu tư mạo hiểm lớn huy động vốn trong tuần này đều có quy mô gây quỹ trung bình lớn hơn con số trung bình của nửa đầu năm 2022 (khoảng 500 triệu USD).
• Số lượng thương vụ trong mảng GameFi và NFT vẫn duy trì ở mức cao nhất trong tất cả các lĩnh vực.
• Mảng Cơ sở hạ tầng & Layer-1 thu hút rất nhiều tiền từ các quỹ lớn.

Tổng quan về hoạt động đầu tư & tài trợ trong tuần 29

Trong TOP 10 thương vụ đầu tư & tài trợ nổi tiếng trong tuần qua, chúng ta có:

• 3 dự án về giải trí: ScoreFam và Monkey League, Zebedee
• 2 Quỹ đầu tư: Lightspeed Ventures, Multicoin Capital
• 2 sàn giao dịch: Saber Labs, Hashflow
• 1 dự án về cơ sở hạ tầng: Mysten Labs
• 1 blockchain/L2: 5ire
• 1 dự án về bảo mật: Halborn

Các doanh nghiệp, công ty lớn gọi vốn

Lightspeed Ventures gọi vốn 500 triệu USD

Lightspeed Ventures là gì?

Lightspeed Ventures là một Quỹ đầu tư mạo hiểm (venture capital) toàn cầu tập trung đầu tư nhiều giai đoạn vào lĩnh vực công nghệ doanh nghiệp, tiêu dùng và y tế. Xuất thân là một quỹ đầu tư mạo hiểm của Silicon Valley với các thương vụ nổi tiếng như là Snapchat, Fusion-io, Rubrik.io,…

Lightspeed cũng rất tích cực đầu tư vào thị trường tiền mã hóa, Quỹ này đều tham gia vào những vòng gọi vốn của Blockchain.com, FTX, CertiK và Ripple từ những giai đoạn sớm.

Các Quỹ nổi tiếng tham gia:

• Lightspeed Ventures không công khai danh tính của những nhà đầu tư vòng này.

Mục đích của việc gọi vốn: Số vốn được kêu gọi lần này đã nâng mức tổng gọi vốn của Lightspeed lên 7 tỷ USD. Số vốn khủng $500 triệu USD này sẽ được dành riêng cho thị trường Ấn Độ và Đông Nam Á.

Với quy mô gây quỹ trung bình của các VC trong nửa đầu năm 2022 là 500 triệu USD, Lightspeed Ventures đã huy động được một số tiền tương đương với con số trung bình này. Tuy nhiên, điểm khác biệt chính giữa đợt gây quỹ này và những đợt gây quỹ khác trong năm 2022 là 500 triệu USD này sẽ được tập trung cho các dự án ở thị trường Ấn Độ và Đông Nam Á.

Multicoin Capital công bố gói Quỹ 430 triệu USD

Multicoin Capital là gì?

Multicoin Capital là một quỹ đầu tư dựa trên các “investment thesis” chuyên đầu tư vào thị trường crypto qua hình thức đầu tư token dự án và cổ phần các công ty blockchain. Họ là quỹ đầu cơ và quỹ đầu tư mạo hiểm, được thành lập vào tháng 5 năm 2017.

Mục đích của gói vốn: Đây là gói vốn lớn nhất mà Multicoin Capital từng thành lập. Số vốn sẽ được chia ra cho nhiều vòng đầu tư ở giai đoạn sớm, với khối lượng từ 500 nghìn USD đến 100 triệu USD cho mỗi vòng, tùy vào tiềm năng của dự án đó.

Giám đốc điều hành của Multicoin Capital – Samani – cho biết ngay cả trong thị trường ngập sắc đỏ này, Multicoin vẫn đang tích cực đầu tư vào các dự án tiềm năng, bởi Multicoin dành ít sự quan tâm tới chu kỳ thị trường và cam kết đầu tư vào thị trường tiền điện tử trong thời gian dài.

Các dự án đã có Token

Các dự án đã có Token mà vẫn được đầu tư thêm, chứng tỏ dự án có thêm sản phẩm mới, phân khúc mới, và cần thêm tiền để phát triển. Những tin tức này sẽ ảnh hưởng nhiều đến bản chất và giá token, anh em tham khảo để có thêm góc nhìn trong đầu tư.

Saber Labs (SBR) công bố Quỹ “Protagonist” trị giá 100 triệu USD

Saber Labs là gì?

Saber là nền tảng AMM DEX dành riêng cho stablecoin của hệ sinh thái Solana. Trong tuần qua, Saber Labs đã công bố Quỹ đầu tư hoàn toàn mới có tên Protagonist. Protagonist được sáng lập bởi 2 anh em founder của Saber Labs là Dylan Macalino and Ian Macalino..

Mục đích của việc thành lập Protagonist: Protagonist sẽ là Quỹ đầu tư dành riêng cho các dự án Web3. Bên cạnh việc đầu tư nguồn vốn cho các dự án ở giai đoạn sớm, Protagonist còn sẽ đồng hành trên chặng đường phát triển của dự án cùng các founder của dự án đó.

Ethereum là hệ sinh thái đi lên nhờ cộng đồng nhà phát triển đông đảo và sáng tạo, một trong những yếu tố đóng góp vào sự phát triển của cộng đồng là publics good. Đây là những sản phẩm open-source ai cũng có thể tiếp cận, từ đó tận dụng và phát triển lên các sản phẩm sáng tạo khác. Vậy làm thế nào để những dự án như vậy có tiền duy trì? Gitcoin là dự án giải quyết vấn đề này. Cùng tìm hiểu mô hình hoạt động Gitcoin trong bài viết hôm nay.

Kiến thức trọng tâm:

• Gitcoin là nền tảng dành cho việc phát triển các sản phẩm public good
• Cơ chế biểu tượng của Gitcoin là Gitcoin Grants và công thức quadratic funding
• GTC token chỉ xuất hiện trong các hoạt động quản trị và không mang giá trị kinh tế

Tổng quan về Gitcoin

Khái niệm

Gitcoin là nền tảng tiền thưởng mã nguồn mở hoạt động dựa trên blockchain để kết nối các dự án độc lập và nhà tài trợ, giúp các nhà phát triển mã nguồn mở nhận được thù lao cho những đóng góp từ sản phẩm của họ. Mục tiêu cuối cùng của Gitcoin là phát triển cộng đồng nguồn mở bằng cách làm cho các cơ chế được khuyến khích hoạt động tốt hơn.

Gitcoin là một trong những dự án đầu tiên quan tâm tới tầm quan trọng của public good trong cộng đồng. Chính vì vậy, dự án cung cấp một vài cơ chế để hỗ trợ việc xây dựng và gọi vốn cho các sản phẩm public good.

Gitcoin ban đầu được hình thành như một tập đoàn, nhưng sau đó đã dần chuyển mình thành một DAO

. Cho đến nay, Gitcoin đã trao thưởng hơn 65 triệu USD, hỗ trợ hơn 2.000 dự án và giúp đỡ hơn 300.000 nhà phát triển tích cực. Những con số này là khá ấn tượng, tuy nhiên vẫn chưa là gì so với nhu cầu về phần mềm nguồn mở và public good trong lĩnh vực công nghệ – kĩ thuật số.

Gitcoin nổi tiếng nhất với các vòng Gitcoin Grant được tổ chức hằng quý (chiếm 45/65 triệu USD được donate từ Gitcoin). Mới đây, Gitcoin vừa hoàn thành Grants Round 14 với tổng giá trị trao thưởng 5 triệu USD được chia cho hơn 1250 grants nhờ sự đóng góp của hơn 44,000 thành viên cộng đồng.

Gitcoin đã ngày càng phát triển và dần thành một biểu tượng về việc xây dựng cộng đồng Web3, nhiều dự án đã lấy Gitcoin làm tiêu chí đánh giá độ nhiệt tình của người dùng dành cho dự án và retroactive cho người dùng đã từng donate trên Gitcoin. (Optimism, Badger DAO, Furucombo…).

Public good là gì?

Để hiểu về mục đích hoạt động của Gitcoin, đầu tiên cần phải hiểu public good là gì.

Theo kinh tế học, các loại hàng được chia thành 4 loại cơ sở dựa trên 2 đặc tính:

• Tính cạnh tranh (rivalry): Một cá nhân sử dụng hàng hoá làm ảnh hưởng đến giá trị và tính có thể sử dụng của nó đối với cá nhân khác.
• Tính loại trừ (excludability): Có thể ngăn cản mọi người hưởng giá trị sử dụng của hàng hoá.

Từ 2 thuộc tính cơ bản trên các loại hàng hoá được chia thành 4 loại, hiểu rõ các loại hàng hoá này sẽ giúp hiểu rõ đặc tính của public good.

Private good (hàng hoá tư nhân):

• Là loại hàng hoá được nghĩ tới đầu tiên khi nói về hàng hoá, loại hàng hoá này vừa mang tính loại trừ vừa mang tính cạnh tranh.
• Đây không phải một loại hàng hoá miễn phí, người dùng bắt buộc phải bỏ tiền nếu muốn tiêu thụ loại hàng hoá này, việc một cá nhân tiêu thụ sẽ ảnh hưởng tới cá nhân khác không thể thực hiện điều này.
• Ví dụ: Thực phẩm, quần áo, ô tô, điện thoại di động, giày dép, quần áo…

Club good (hàng hoá nhóm hay còn gọi là hàng hoá có thể tắc nghẽn):

• Là loại hàng hoá có tính loại trừ nhưng không có tính cạnh tranh.
• Tức là giá trị sử dụng của tài sản giảm khi số lượng người sử dụng đạt đến một mức nào đó, có thể ngăn cản cá nhân khác khỏi việc sử dụng tài sản đó. Đây cũng không phải là một loại hàng hoá miễn phí.
• Ví dụ: Rạp chiếu phim có sức chứa nhận định, nếu con số đó đạt giới hạn, rạp sẽ không thể nhận thêm khách hàng. Tương tự là sân vận động, bãi đỗ xe private…

Common good (hàng hoá thông thường):

• Là hàng hóa có tính cạnh tranh nhưng không thể loại trừ. Bất kì ai cũng có quyền tiếp cận các tài nguyên này nhưng có một sự cạnh tranh cố hữu khi thu thập chúng do khả năng sử dụng quá mức hoặc tắc nghẽn.
• Ví dụ: Cá trong ao, hoa quả mọc trong vườn, bãi đỗ xe công cộng…

Public good (hàng hoá công cộng):

• Là từ để chỉ các loại hàng hoá mang đặc tính vừa không thể loại trừ và vừa không thể cạnh tranh (trái ngược với private goods).
• Vì vậy, một cá nhân không thể loại trừ cá nhân khác khỏi việc sử dụng, và việc sử dụng của một cá nhân không ảnh hưởng tới tính khả dụng của cá nhân khác. Pulic goods cũng có thể được sử dụng đồng thời bởi nhiều người.
• Ví dụ: Bầu không khí trong lành, các chương trình giáo dục miễn phí (podcast, youtube…), an ninh công cộng, cơ sở hạ tầng (đường xá, cầu cống…).

Trong nền kinh tế truyền thống, các loại public good được cung cấp và quản lý bởi chính phủ và được tài trợ tiền hoạt động từ thuế. Tương tự như vậy, public good trong thế giới công nghệ kĩ thuật cũng đóng vai trò quan trọng không thể thiếu để thúc đẩy sự phát triển.

Public good ở trường hợp này là các phần mềm open-source và các giao thức mở, tất cả đều miễn phí và bất kì ai cũng có thể xây dựng trên các nền tảng đó. Nổi bật là các giao thức như https, ngôn ngữ lập trình Python, hệ điều hành Linux…

Ethereum cũng là một loại public good đáng chú ý, mặc dù mạng lưới liên tục trả phần thưởng cho validator và giá trị của ETH có thể tăng dần theo thời gian, tuy nhiên, Ethereum không có bất kì cơ chế nào để trả tiền cho các nhà phát triển làm việc trên đó. Tất nhiên, Ethereum cũng là blockchain hoàn toàn open-source.

Khác với thị trường truyền thống, public good ở thế giới công nghệ không được quản lí bởi chính phủ và cũng không được tài trợ bởi tiền thuế. Điều này vừa có mặt lợi khi thực sự là public good cho người dùng toàn cầu và cũng có mặt bất lợi là sẽ phức tạp hơn trong việc duy trì vì không có tiền tài trợ.

Gitcoin là dự án nhận ra tầm quan trọng của public good, đây cũng chính là mục đích hoạt động của dự án: tạo ra incentive, khuyến khích developer làm ra các sản phẩm open-source có giá trị cho cộng đồng. Bên cạnh đó, Gitcoin cũng là nền tảng trung gian kết nối các developer.